Opinión Bolivia

  • Diario Digital | martes, 27 de septiembre de 2022
  • Actualizado 13:39

Cuento andino en Quechua

Cuento andino en Quechua



Mallkumantawan Atuxmantawan

Unay pachaqa uywakunapis sumaxta parlarikux kanku nin. Jina kawsakusaspa uj kutiqa atux anturiuqa mallkuta phawaxta rikhusqa chayjinamanta atuxqa phawayllatatax munasqa jinamanta sapa p´unchay atuxqa mallkuta phawaykachaxta qhawallaxpuni kasqa.

Chayjinamanta uj p´unchayqa atuxqa malikuman a jinata nisqa:

- Tiyuy qanjina nuqa phawayta munayman yacharichiway ari aswanpis patamanta qanjina tukuy kinrayta qhawayta munani jina chay patamanta tukuy imapis ancha k´achachari kanpacha chayta rikhuyta munani nispa nisqa.

Chay tapuyman mallkuqa ajinata kutichisqa:

- Q´aya janaxpachapi uj jatun raymi kanqa chayman tukuy p´isqukuna rincianku manachu qan riyta munankiman nispa nisqa.



Chayta uyarispa atuxqa nisqa: Ari tiyuy riyta munani jina imaynatatax mana riyta munaymanchuri sumax raymicha kanqa nispa manchayta atuxqa kusikusqa.

Jina atuxta uyarispa mallkuqa ajinata nisqa:

Q´aya paqarin kayllapitax suyawanki kaymanta janaxpachaman phawaspa risunchis.

Jinatax nisqanmanjina q´ayantin atuxqa mallkuqa suyasqa.

Mallku chayamuxtintax kusiymanta manchayta atuxqa phinkiykachasqa chaymanta mallkuqa nisqa: Kunkaymanta sumaxta jap´ikunki amapuni kacharikunkichu. Chayman atuxqa ajinata kutichisqa.

Manapuni tiyuy kacharikusaxchu nispa kutichisqa. Ajinamanta janaxpachaman iskayninku phawayta qallarisqanku maypichus atuxqa mallkuman nisqa:

- Kay patamanta tiyuy tukuy ima sumaxta rikhukun.



Ajina phawaspa phawaspa janaxpachaman chayasqanku jina chay ipitax tukuy ima laya p´isqukuna kasasqanku nin.

Jinallatax y raymipi manchay mikhunapis ujyanapis kasqa nin.

Chay raymipi tukuy imata mana atinankama atuxqa mikhusqatax ujyasqatax nin.

Q´ayantintax tukuy p´isqukuna jampusqanku nin chayjinamanta mallkuqa atuxman ajinata nisqa:

- Atux jaku ripunallaÒa raymipis tukukampuña. Chayman atuxqa kutichisqa:

Qan ripusay ari nuqa mikhusanirax manachu rikhuwanki ajinata mallkuman nisqa. Mallkutax ajinata kutichisqa:

Pitax jaqay pachaman q´ipiqayta atisunqari nisqa. Chayman atuxqa kutichisqa.

Mallku qan ripusallay imaynatapis nuqacha uraykamusax nispa kutichisqa.

Chayman mallkuqa ajinata kutichisqa:

- Jina kaxtinqa qhipakuy ari nuqa ripullasaxña nispa phawaqampusqa.

Jina qhipakuytawantax mana atinankama atuxqa tukuy imata mikhusqa chayjinamanta atuxqa mallkuta waturikusqa manaña chaypichu mallkuqa kasqa chayjinapi rikhukuspa manchayta llakikusqatax phutikusqatax nin.

Aswanpis jina sapan rikhukuspa mana imanakuytapis atuxqa atisqachu jinamanta uraykamunanpax ichhumanta atuxqa waskhata ruwakusqa chay waskhapi uraykamusapa q´ichichiwan atuxqa tinkunakusqa.

Chaypi atuxqa q´ichichiman qhaparisqa ajinata:

Qhawariway nuqapis phawayta yachani mathi simi mathi simi nispa asipayasqa.

Chayjinata uyarispa q´ichichiqa ajinata kutichisqa:

Kunitan waskhaykita k´uturparisax ama asipayawaychu nispa nisqa.

Chayta uyarispa atuxqa ajinata mañarikusqa:

Ama waskhata k´uturpariwankichu manaña ajinata nisqaykichu nispa mañakusqa.

Chayjimanta watixmanta atuxqa q´ichichiman mathi simi q´ichichi mathi simi nispa qhaparillasqatax jina chayta uyarikuspa kutimuytawan q´ichichiqa atuxpax waskhanta k´uturparisqa.

Chayjinamanta panpaman atuxqa chuqakamusqa chayjinamanta atuxpax wisan phatarparisqa maypichus tukuy ima mikhusqan tukuynixman t´akarparikusqa.

Chay t´akarparikusqanmanta watanman chay mikhunakuna qhallikusqanmanta tukuy ima mikhunakuna puquramusqa ninku.

Chayjinalla kay Willayqa.